هوش اجتماعی به افراد کمک میکند رهبران، والدین و دوستان مؤثرتری باشند؛ در واقع، تقریباً در هر نوع تعامل انسانی که تصور کنید، هوش اجتماعی نقش مهمی دارد. در این مقاله از مدیرنو به شرح کامل راههای تقویت هوش اجتماعی میپردازیم پس با ما همراه باشید.
پیشنهاد مطالعه: هوش اجتماعی چیست؟ (تعریف هوش اجتماعی + مثال)
چگونه هوش اجتماعی خود را تقویت کنیم؟
رونالد ای. ریجیو (Ronald E. Riggio)، دکترای روانشناسی و استاد رهبری و روانشناسی سازمانی در کالج کلرمونت مککنا در کالیفرنیا:
«هوش اجتماعی و مهارتهای اجتماعی تشکیلدهنده آن، برای موفقیت در روابط و بسیاری از مشاغل ضروری هستند.»
آیا معمولاً خودتان را در حاشیه گروهها میبینید و نمیدانید چطور باید با دیگران ارتباط برقرار کنید؟ بعضی افراد از دوران کودکی یاد میگیرند چگونه در جمعها حضور پیدا کنند و با افراد مختلف ارتباط بگیرند. اما برای بسیاری از ما، تبدیل شدن به فردی اجتماعی و توانمند در برقراری ارتباط، به تمرین و کسب تجربه نیاز دارد.
در ادامه، چند راهکار برای شروع این مسیر آورده شده است:
به رفتار دیگران توجه کنید.
این کار فقط به معنای توجه به نشانههای اجتماعی نیست؛ نشانههایی ساده مانند اینکه فردی هنگام دیدار با دیگران دست میدهد یا آنها را در آغوش میگیرد، رسمی صحبت میکند یا صمیمی و محاورهای، یا اینکه چگونه و در چه موقعیتی از شوخی و طنز استفاده میکند.
به آنچه دیگران میگویند توجه کنید؛ اما به همان اندازه، به آنچه در لابهلای حرفهایشان میگویند نیز توجه داشته باشید. گاهی معنای واقعی یک پیام در کلمات بیانشده نیست، بلکه در لحن، رفتار و چیزهایی است که فرد بهطور مستقیم نمیگوید.
برای درک بهتر این نشانهها، حتی میتوانید از فردی که با آن محیط یا گروه آشنایی بیشتری دارد، راهنمایی بخواهید. یکی از تمرینهای مفید این است که هنگام گفتوگو، مشاهدهگر دقیقتری باشیم. بهجای اینکه فقط روی کلمات تمرکز کنیم، به لحن عاطفی، حالات چهره، وضعیت بدن و تغییرات انرژی فرد نیز توجه کنیم.
در واقع بخش قابلتوجهی از ارتباطات عاطفی بهصورت غیرکلامی اتفاق میافتد.
خودتان را بشناسید.
وقتی هیجانزده یا ناامید و کلافه هستید، چه حالتهایی در چهره، حرکات بدن و لحن صدایتان ایجاد میشود؟ آیا ممکن است دیگران این رفتارها را بهعنوان نشانهای از خشم برداشت کنند؟
از افراد نزدیک و مورد اعتمادتان بخواهید درباره نحوه رفتارتان به شما بازخورد بدهند. گاهی دیگران چیزهایی را در رفتار ما میبینند که خودمان اصلاً متوجه آنها نیستیم.
یاد بگیرید احساسات خود را مدیریت کنید.
ارتباط میان هوش اجتماعی و هوش هیجانی را به خاطر داشته باشید. به دلایل مختلف، ممکن است واکنش پیشفرض شما در یک موقعیت اجتماعی این باشد که بیش از اندازه پیش بروید؛ برای مثال، دوستان یا همکاران جدیدتان را با توجه بیش از حد یا اطلاعات فراوان تحت فشار قرار دهید.
اما بهتر است از خودتان بپرسید: آیا فرد مقابل واقعاً از چنین واکنشی استقبال میکند؟
خوب است بدانید که افراد دارای هوش اجتماعی، نسبت به دیگران ذهنیتی مبتنی بر فراوانی دارند؛ در واقع یعنی احساس کمبود نمیکنند. این طرز فکر مانع از آن میشود که فرد رفتاری بیش از حد وابسته، چسبنده یا نیازمند از خود نشان دهد.
پیشنهاد مطالعه :
گاهی شوخی کنید!
وقتی به خودمان بیش از حد سخت نمیگیریم، نوعی انرژی مثبت و سرزندگی از خودمان نشان میدهیم. ممکن است شوخطبعی ذاتاً سبک رفتاری شما نباشد، اما میتواند به عادتی ذهنی تبدیل شود که ارزش پرورش دادن را دارد.
بهطور کلی، طنز و شوخطبعی میتواند راه بسیار خوبی برای کاهش موانع اجتماعی باشد. البته بهتر است تا زمانی که با فضای گروه و نوع روابط میان افراد آشنا نشدهاید، از شوخیهای تحقیرآمیز یا طعنهآمیز پرهیز کنید.
لبخند بزنید.
اگر موقعیت به خندیدن نیاز ندارد، یک لبخند ساده میتواند باعث شود دیگران در کنار شما احساس راحتی بیشتری کنند. به یاد داشته باشید که همه ما گاهی نشانههای اجتماعی را از دست میدهیم؛ بهخصوص در موقعیتهای ناآشنا، مثلاً زمانی که با خانواده دوست جدیدمان روبهرو میشویم یا در یک محیط فرهنگی متفاوت قرار میگیریم.
پس بیش از حد خودتان را سرزنش نکنید. کمی مکث کنید، از تجربهای که به دست آوردهاید درس بگیرید، آن را در جعبهابزار مهارتهای خود قرار دهید و به مسیرتان ادامه دهید.
به احساسات خود مسلط باشید.
یکی از مهمترین بخشهای هوش اجتماعی، آگاهی هیجانی است. افرادی که ارتباط خوبی با احساسات خود ندارند، اغلب در درک احساسات دیگران نیز با مشکل مواجه میشوند.
آگاهی هیجانی یعنی احساسات خود را هنگام شکلگیری آنها تشخیص دهیم، نه اینکه بهصورت خودکار و بدون فکر به آنها واکنش نشان دهیم. این آگاهی شامل شناخت محرکهای هیجانی، درک الگوهای عاطفی و ایجاد کنجکاوی نسبت به تجربههای درونی خود است.
برای مثال، فردی را در نظر بگیرید که متوجه میشود هنگام دریافت انتقاد، حالت تدافعی پیدا میکند. همین آگاهی میتواند به او کمک کند بهجای واکنش عجولانه و تکانشی، با آرامش بیشتری پاسخ دهد. به همین شکل، فردی که واکنشهای خودش به استرس را میشناسد، ممکن است درک و همدلی بیشتری نسبت به مشکلات عاطفی دیگران پیدا کند.
گوش دادن فعال را بیاموزید.
گوش دادن یکی از قدرتمندترین مهارتهای هوش اجتماعی است؛ با این حال، بسیاری از افراد هنگام گفتوگو فقط بخشی از صحبتهای طرف مقابل را واقعاً میشنوند. اغلب افراد بهجای اینکه تلاش کنند واقعاً بفهمند طرف مقابل چه چیزی را بیان میکند، بیشتر مشغول آماده کردن پاسخ خود هستند.
گوش دادن از منظر هوش اجتماعی، به معنای داشتن حضور عاطفی در گفتوگوست. یعنی نهتنها به کلمات، بلکه به لحن عاطفی، زبان بدن، مکثها و احساسات پنهان در پسِ صحبتها نیز توجه کنیم. وقتی افراد احساس کنند واقعاً شنیده میشوند، روابط معمولاً بهصورت طبیعی عمیقتر میشوند.
برای تقویت مهارت گوش دادن خود، کارهای زیر را انجام دهید:
- تماس چشمی مناسب برقرار کنید.
- صحبت دیگران را قطع نکنید.
- سؤالهای متفکرانه و مرتبط بپرسید.
- احساسات طرف مقابل را بازتاب دهید.
- بدون اینکه فوراً بخواهید مشکل را حل کنید، به صحبتهای فرد گوش دهید.
بسیاری از افراد همیشه به دنبال راهحل فوری نیستند. آنها اغلب در قدم اول به درک شدن از نظر عاطفی نیاز دارند. مهارت خوب گوش دادن به افراد کمک میکند درک عاطفی عمیقتری از دیگران پیدا کنند و ارتباط اجتماعی قویتری بسازند.
با تکمیل فرم زیر ما را در ارائه بهتر خدمات یاری کنید:
جایگزین کردن کنجکاوی بهجای پیشداوری
راهبرد مهم دیگر، جایگزین کردن کنجکاوی بهجای پیشداوری است. بهجای اینکه فوراً تصمیم بگیرید که چرا فردی رفتار خاصی داشته است، بهتر است ذهن خود را نسبت به احتمالات مختلف باز نگه داریم. کنجکاوی باعث کاهش قضاوت و افزایش همدلی میشود. پرسیدن سؤالهای تأملبرانگیز نیز میتواند ارتباط میان افراد را تقویت کند.
از دورههای آموزش هوش اجتماعی کمک بگیرید.
شناختن راههای تقویت هوش اجتماعی یک قدم است؛ بهکار گرفتن آنها در موقعیتهای واقعی، قدمی دیگر. ممکن است بدانیم باید بهتر گوش بدهیم، احساسات خود و دیگران را بشناسیم، هنگام تعارض عجولانه واکنش نشان ندهیم یا پیش از قضاوت، شرایط طرف مقابل را در نظر بگیریم، اما اجرای همین اصول همیشه ساده نیست.
وقتی با یک همکار ناراضی، یک مدیر سختگیر، یک کارمند کمانگیزه یا یک تعارض جدی در تیم روبهرو میشویم، دیگر با توصیههای ساده مسئله حل نمیشود. اینجاست که هوش اجتماعی از یک مفهوم نظری به یک مهارت کاربردی تبدیل میشود.
میتوانید در کارگاههای عملی آموزش هوش اجتماعی شرکت کنید یا دورههای آنلاین یا آفلان ویدیویی آموزش هوش اجتماعی خریداری کنید که هزینهی کمتری هم برای شما دارد. این دورهها باید کاملاً عملی، اجرایی و تمرین محور باشند. همچنین توجه داشته باشید که دورهی مدنظر، از پشتیبانی مسئولانه برخوردار بوده وامکان پرسش و پاسخ با مدرس دوره را برای شما فراهم آورد.
برای مثال مجموعه مدیرنو یکی از ارائه دهندگان این آموزش با پشتیبانی رایگان و امکان پرسش و پاسخ است. تمرکز دوره آموزش هوش اجتماعی مدیرنو صرفاً روی تعریف هوش اجتماعی نیست، بلکه روی مهارتهایی است که در تعاملات واقعی محیط کار اهمیت پیدا میکنند.
از درک بهتر رفتار و احساسات دیگران و برقراری ارتباط مؤثر گرفته تا مدیریت واکنشهای هیجانی، ایجاد تعامل سازنده و برخورد بهتر با موقعیتهای دشوار به همراه تمرینات عملی به خوبی در این دوره ویدیویی آفلاین پوشش داده شدهاند.
یادگیری حضور ذهن
تمرینهای حضور ذهن یا ذهنآگاهی، میتوانند به تقویت هوش اجتماعی کمک کنند؛ زیرا ذهنآگاهی باعث افزایش آگاهی هیجانی میشود. وقتی افراد نسبت به واکنشهای عاطفی خود آگاهتر میشوند، معمولاً در موقعیتهای اجتماعی نیز با تأمل بیشتری پاسخ میدهند.
مطالعه آثار ادبی، مشاهده دقیق رفتار انسانها و شرکت در گفتوگوهای معنادار میتواند بهمرور زمان همدلی و درک عاطفی را تقویت کند. مهمتر از همه اینکه هوش اجتماعی با تمرین رشد میکند، نه با تلاش برای کامل بودن. هر تعامل، فرصتی است برای اینکه آگاهی عاطفی و ارتباط خود با دیگران را کمی بهتر کنیم.
در یک کلاس بداههپردازی شرکت کنید.
بداهه پردازی در واقع فقط درباره خنداندن دیگران نیست. این فعالیت بیشتر به گوش دادن فعال و همکاری با دیگران مربوط میشود، ضمن اینکه سرگرمکننده هم هست!
بداههپردازی یعنی در یک موقعیت، بدون اینکه از قبل متن یا واکنش مشخصی را آماده کرده باشیم، با توجه به چیزی که همان لحظه اتفاق میافتد واکنش نشان دهیم. در یک کلاس بداهه، معمولاً فرد نمیتواند همهچیز را از قبل پیشبینی کند. باید حرف طرف مقابل را بشنود، واکنش او را ببیند، فضای گروه را درک کند و بعد پاسخ مناسبی بدهد.
این تمرین میتواند انعطافپذیری اجتماعی، اعتمادبهنفس و توانایی همکاری را تقویت کند. ضمن اینکه یاد میگیرید لازم نیست در هر گفتوگو پاسخ کاملی داشته باشید؛ گاهی کافی است حضور داشته باشید، گوش کنید و با آنچه در لحظه اتفاق میافتد همراه شوید.
تمرین کنید، تمرین کنید و باز هم تمرین کنید!
این موضوع بهخصوص درباره گفتوگوهای کوتاه و روزمره اهمیت دارد. در دوران قرنطینههای ناشی از کووید، افرادی که معمولاً با فروشندگان فروشگاهها یا مأموران راهنمایی عابران چند کلمهای صحبت میکردند، گزارش دادند که بیشتر از قبل دلتنگ فرصتهای کوتاه برای تعامل اجتماعی با دیگران شدهاند.
حتی اگر در ابتدا چنین گفتوگوهایی برایتان راحت نباشد، تلاش کنید عادت صحبت کوتاه با دیگران را آغاز کنید یا دوباره به آن برگردید.
عادتهای روزمرهای که هوش اجتماعی را تضعیف میکنند:
زندگی مدرن گاهی میتواند آگاهی اجتماعی و ارتباط عاطفی ما با دیگران را تضعیف کند. حواسپرتی مداوم، ارتباطات دیجیتال، استرس و خستگی عاطفی اغلب باعث میشوند توجه ما به احساسات و نیازهای دیگران کاهش پیدا کند.
برای مثال، استفاده بیش از حد از تلفن همراه هنگام گفتوگو میتواند حضور عاطفی ما را کاهش دهد. استرس مزمن نیز ممکن است صبر و همدلی ما را کمتر کند. تعاملات در شبکههای اجتماعی نیز گاهی بهجای درک عمیقتر، ما را به سمت قضاوت سریع درباره دیگران سوق میدهند.
برخی دیگر از عادتهایی که ممکن است هوش اجتماعی را تضعیف کنند عبارتاند از:
- زیاد حرف دیگران را قطع کردن
- خیلی سریع درباره نیت دیگران نتیجهگیری کردن
- واکنش تدافعی نشان دادن
- اجتناب از گفتوگوهای عاطفی
- توجه بیش از حد به دیدگاه شخصی خود
- نادیده گرفتن نشانههای عاطفی
- انجام همزمان چند کار هنگام گفتوگو
پیشنهاد ما به شما: تستهای خودشناسی مدیرنو + تحلیل رایگان
فواید تقویت هوش اجتماعی چیست؟
تقویت هوش اجتماعی به شما کمک میکند زمان و موقعیت مناسب برای درخواست افزایش حقوق را تشخیص دهید، دوست جدیدی پیدا کنید یا در بسیاری از موقعیتهای دیگر، تعامل مؤثرتری با اطرافیان داشته باشید.
به عبارت دیگر، هوش اجتماعی همه چیز را دربرمیگیرد؛ از توانایی درک حالت چهره یک فرد گرفته تا اینکه چگونه وارد یک گفتوگو شویم، چگونه شوخی کنیم، چگونه با دیگران همدلی داشته باشیم و بهطور کلی چگونه به شکلی مؤثر با افراد تعامل کنیم.
به رواندرمانگران، مشاوران، سیاستمداران یا روحانیون موفق فکر کنید. خواهید دید که بسیاری از آنها از هوش اجتماعی بالایی برخوردارند. بهترین افراد در این حرفهها توانایی شگفتانگیزی در خواندن فضای حاکم بر جمع دارند؛ یعنی میتوانند حالوهوای عاطفی یک فرد یا گروه را تشخیص دهند و متوجه شوند که چگونه باید پیام خود را به بهترین شکل بیان و منتقل کنند.
سخن پایانی
هوش اجتماعی به معنای اجتماعی بودن بینقص یا همیشه موافق بودن با دیگران نیست؛ بلکه به معنای آگاهی بیشتر از احساسات خود، توجه بیشتر به دیگران و برقراری ارتباط آگاهانهتر است. این توانایی به ما کمک میکند بفهمیم احساسات چگونه رفتار انسان را شکل میدهند و چگونه میتوانیم با خردمندی، همدلی و حضور ذهن بیشتری به آنها پاسخ دهیم.
هر گفتوگوی معنادار، هر مکث آگاهانه، هر واکنش همراه با همدلی و هر لحظهای که نسبت به احساسات خود آگاهتر میشویم، به تقویت این توانایی کمک میکند. با تقویت هوش اجتماعی، میتوانیم در زندگی روزمره اعتماد عمیقتر، ارتباطات سالمتر، تابآوری هیجانی بیشتر و ارتباط انسانی معنادارتری ایجاد کنیم.
