مهارتهای فنی که باعث شدند اولین ترفیع شغلی خود را بگیرید، لزوماً تضمینکننده موفقیت شما در جایگاههای مدیریتی و رهبری نخواهند بود. اگر هدفتان این است که به یک رهبر یا مدیر موفق تبدیل شوید، باید به بعد دیگری از تواناییهای خود نیز توجه کنید؛ هوش هیجانی.
در ادامه این مطلب از مدیرنو، به شرح کامل هوش هیجانی در مدیریت و راههای افزایش آن میپردازیم پس با ما همراه باشید.
در صورت تمایل فرم زیر را که برای کمک به شما طراحی شده است پر کنید:
هوش هیجانی در مدیریت چیست؟
هوش هیجانی(Emotional Intelligence یا EQ) به توانایی درک، مدیریت و کنترل احساسات خود و همچنین تشخیص، درک و تأثیرگذاری بر احساسات دیگران گفته میشود. اگر قصد دارید در آینده به یک مدیر یا رهبر موفق تبدیل شوید، هوش هیجانی همان عاملی است که میتواند شما را از افرادی با دانش و مهارتهای فنی مشابه متمایز کند.
بیش از یک دهه پیش، گلمن در گفتوگویی با نشریه Harvard Business Review درباره اهمیت هوش هیجانی در رهبری چنین گفت:
«تمام رهبران اثربخش در یک ویژگی مهم با یکدیگر مشترک هستند؛ آنها همگی از سطح بالایی از هوش هیجانی برخوردارند. این به معنای بیاهمیت بودن بهره هوشی (IQ) یا مهارتهای فنی نیست؛ این مهارتها ضروری هستند، اما تنها پیشنیاز ورود به موقعیتهای مدیریتی محسوب میشوند.»
در سالهای اخیر، هوش هیجانی یا EQ از یک ویژگی مطلوب به یک مهارت ضروری برای موفقیت شغلی تبدیل شده است. مطالعات انجامشده توسط شرکت TalentSmart نیز نشان میدهد که هوش هیجانی قویترین پیشبینیکننده عملکرد افراد در محیط کار است.
به همین دلیل، امروزه هوش هیجانی یکی از ارزشمندترین مهارتهای نرم در محیط کار محسوب میشود. حتی نتایج پژوهشها نشان میدهد 71 درصد کارفرمایان هنگام ارزیابی متقاضیان استخدام، هوش هیجانی را مهمتر از مهارتهای فنی میدانند.
مدیرانی که از هوش هیجانی بالایی برخوردارند، معمولاً:
- هنگام فشارهای کاری آرامش خود را حفظ میکنند.
- تعارضها را مؤثرتر مدیریت و حل میکنند.
- نسبت به همکاران خود همدلی بیشتری نشان میدهند.
- روابط حرفهای سالمتر و سازندهتری ایجاد میکنند.
چگونه متوجه شویم هوش هیجانی پایینی در مدیریت داریم؟
کمبود هوش هیجانی معمولاً باعث ایجاد سوءتفاهمها، تنشها و اختلافهای مکرر در محیط کار میشود. دلیل اصلی این اتفاق، ناتوانی در تشخیص یا درک احساسات خود و دیگران است. یکی از رایجترین نشانههای هوش هیجانی پایین، دشواری در مدیریت و ابراز احساسات است.
برای مثال ممکن است نتوانید نگرانیهای همکاران را بهدرستی درک کنید، در گوش دادن فعال ضعف داشته باشید و یا واکنشهای احساسی و عجولانه نشان دهید.
برای ارزیابی هوش هیجانی مدیریتی خود، به روابطتان با همکاران فکر کنید و از خود بپرسید:
- آیا گفتوگوهایم با همکاران اغلب پرتنش است؟
- وقتی پروژهها مطابق انتظار پیش نمیروند، معمولاً دیگران را مقصر میدانم؟
- آیا زود از کوره در میروم یا واکنشهای احساسی شدیدی نشان میدهم؟
اگر پاسخ شما به این پرسشها مثبت است، احتمال دارد لازم باشد روی تقویت هوش هیجانی خود بیشتر کار کنید. خبر خوب این است که با تمرین همدلی، تقویت مهارتهای اجتماعی و شناخت بهتر احساسات، میتوان این توانایی را بهمرور زمان توسعه داد.
پیشنهاد ما به شما: تست هوش هیجانی رایگان مدیرنو + تحلیل جامع
مهمترین مهارتهای هوش هیجانی در مدیریت
برای تبدیل شدن به یک مدیر اثربخش، توسعه مهارتهای هوش هیجانی ضروری است. چهار مهارت اصلی هوش هیجانی در مدیریت که نقش مهمی در موفقیت رهبران و مدیران دارند به شرح زیر است:
1. خودآگاهی
خودآگاهی، پایه و اساس هوش هیجانی است. این مؤلفه به توانایی شما در شناخت نقاط قوت و ضعف، درک احساسات خود و آگاهی از تأثیر این احساسات بر عملکرد شخصی و اعضای تیم اشاره دارد. به بیان ساده، مدیری که خودآگاهی بالایی دارد، میداند در موقعیتهای مختلف چه احساسی را تجربه میکند، علت این احساس چیست و رفتار او چه اثری بر اطرافیانش میگذارد.
طبق تحقیقات تاشا اوریچ(Tasha Eurich) روانشناس سازمانی، 95 درصد افراد تصور میکنند که خودآگاهی بالایی دارند؛ اما در واقع تنها بین 10 تا 15 درصد آنها واقعاً خودآگاه هستند.
این فاصله میان تصور و واقعیت میتواند پیامدهای جدی برای سازمانها داشته باشد. پژوهشهای اوریچ نشان میدهد همکاری با مدیران یا همکارانی که خودآگاهی پایینی دارند میتواند موفقیت یک تیم را تا حدود 50 درصد کاهش دهد و در عین حال باعث افزایش استرس و کاهش انگیزه کارکنان شود.
اگر میخواهید بهترین عملکرد را از اعضای تیم خود ببینید، ابتدا باید بهترین نسخه خودتان باشید؛ و این دقیقاً از خودآگاهی آغاز میشود.
2. خودمدیریتی
خودمدیریتی به توانایی کنترل و مدیریت احساسات، بهویژه در شرایط پراسترس و بحرانی گفته میشود. رهبرانی که در این مهارت ضعف دارند، معمولاً واکنشهای هیجانی و لحظهای نشان میدهند و کنترل تکانههای رفتاری برایشان دشوار است.
در مقابل، رهبران دارای خودمدیریتی بالا، قبل از هر اقدامی مکث میکنند، شرایط را میسنجند و سپس آگاهانه تصمیم میگیرند. در واقع، بین واکنش و پاسخ تفاوت مهمی وجود دارد. واکنش، رفتاری خودکار، هیجانی و بدون تأمل است؛ اما پاسخ، رفتاری سنجیده، هدفمند و آگاهانه محسوب میشود.
هرچه هوش هیجانی در مدیریت شما بیشتر باشد، راحتتر میتوانید این فاصله را ایجاد کنید و بهجای واکنشهای عجولانه، پاسخهای منطقی و سازنده ارائه دهید. برای این کار گاهی لازم است:
- چند نفس عمیق بکشید.
- چند دقیقه از محیط فاصله بگیرید.
- کمی قدم بزنید.
- یا حتی با یکی از دوستان مورد اعتماد خود صحبت کنید.
هدف این نیست که احساساتتان را سرکوب کنید؛ بلکه باید آنها را بهگونهای مدیریت کنید که در شرایط دشوار، تصمیمهای منطقیتر و مؤثرتری بگیرید.
3. آگاهی اجتماعی
شناخت احساسات خود اهمیت زیادی دارد، اما برای تبدیل شدن به یک رهبر موفق کافی نیست. شما باید بتوانید احساسات و نیازهای دیگران را نیز درک کنید. آگاهی اجتماعی به توانایی تشخیص احساسات دیگران، شناخت فضای حاکم بر تیم یا سازمان و درک روابط میان افراد گفته میشود.
گاهی از این مهارت با عبارت عامیانه «نبض جلسه را در دست داشتن» نیز یاد میشود؛ یعنی بتوانید فضای یک جلسه یا تیم را بهخوبی بخوانید و متوجه شوید افراد چه احساسی دارند، حتی اگر آن را به زبان نیاورند.
رهبرانی که در آگاهی اجتماعی عملکرد خوبی دارند، معمولاً از همدلی بالایی نیز برخوردار هستند. آنها تلاش میکنند شرایط را از نگاه دیگران ببینند، احساسات همکاران را درک کنند و به همین دلیل ارتباط مؤثرتر و همکاری بهتری با اعضای تیم خود برقرار میکنند.
شرکت بینالمللی توسعه رهبری DDI، همدلی را مهمترین مهارت رهبری معرفی کرده است. بر اساس گزارش این مؤسسه، مدیرانی که در همدلی مهارت بالایی دارند، در زمینههای کوچینگ و توسعه کارکنان، ایجاد مشارکت و انگیزه در تیم و تصمیمگیری نهایی، بیش از 40 درصد عملکرد بهتری نسبت به سایر مدیران دارند.
همچنین پژوهش دیگری که توسط Center for Creative Leadership انجام شده است نشان میدهد مدیرانی که همدلی بیشتری نسبت به کارکنان خود نشان میدهند، از دید مدیران ارشد نیز عملکرد بهتری دارند.
به همین دلیل، زمانی که با همدلی با دیگران ارتباط برقرار میکنید، علاوه بر حمایت مؤثرتر از اعضای تیم، عملکرد حرفهای خودتان نیز بهبود پیدا میکند.
4. مدیریت روابط
مدیریت روابط به توانایی شما در تأثیرگذاری بر دیگران، کوچینگ و راهنمایی اعضای تیم، ایجاد انگیزه و حل مؤثر تعارضها اشاره دارد. بسیاری از افراد ترجیح میدهند از درگیری و اختلاف دوری کنند؛ اما یک رهبر موفق میداند که نادیده گرفتن مشکلات، آنها را از بین نمیبرد، بلکه معمولاً باعث بزرگتر شدنشان میشود.
پژوهشها نشان میدهد هر تعارضی که در محیط کار بدون رسیدگی باقی بماند، بهطور میانگین حدود 8 ساعت از زمان سازمان را صرف حاشیههایی مانند شایعهپراکنی، گفتوگوهای غیرسازنده و فعالیتهای غیرمولد میکند. این موضوع علاوه بر اتلاف منابع، روحیه کارکنان را نیز تضعیف میکند.
اگر میخواهید تیمی باانگیزه و رضایتمند داشته باشید، باید از انجام گفتوگوهای دشوار فرار نکنید. گاهی یک گفتوگوی صادقانه و محترمانه، میتواند از شکلگیری اختلافهای بزرگتر جلوگیری کند.
نتایج یک نظرسنجی از انجمن مدیریت منابع انسانی(SHRM) نیز نشان میدهد 72 درصد کارکنان، «برخورد محترمانه با همه کارکنان در تمام سطوح سازمان» را مهمترین عامل رضایت شغلی میدانند.
به همین دلیل، مدیرانی که بتوانند روابط حرفهای سالم و مبتنی بر احترام ایجاد کنند، معمولاً تیمهایی منسجمتر، متعهدتر و بهرهورتر خواهند داشت.
چگونه هوش هیجانی خود در مدیریت را تقویت کنیم؟
تقویت هوش هیجانی، پیش از هر چیز به خودآگاهی نیاز دارد. هرچه شناخت عمیقتری از احساسات، رفتارها و الگوهای فکری خود داشته باشید، مدیریت آنها نیز آسانتر خواهد شد. در ادامه، چند راهکار کاربردی برای افزایش هوش هیجانی در مدیریت معرفی شده است.
1. در دورههای آموزشی مرتبط شرکت کنید.
هوش هیجانی نیز مانند بسیاری از مهارتهای مدیریتی، قابل یادگیری و تقویت است. شرکت در دوره آموزش هوش هیجانی، مطالعه کتابهای معتبر یا استفاده از برنامههای توسعه رهبری میتواند درک شما را از نقاط قوت و ضعف شخصی افزایش دهد و مسیر رشد حرفهایتان را هموارتر کند.
تمام این اقدامات، پایههای اصلی خودآگاهی و همدلی را شکل میدهند؛ دو مهارتی که ستونهای اصلی هوش هیجانی محسوب میشوند و نقش مهمی در تبدیل شدن به یک رهبر اثربخش دارند.
2. احساسات و تجربیات روزانه خود را یادداشت کنید.
نوشتن روزانه یا ژورنالنویسی یکی از بهترین روشها برای افزایش خودآگاهی است. در پایان هر روز از خود بپرسید:
- امروز چه احساساتی را تجربه کردم؟
- این احساسات چه تأثیری بر تصمیمهایم گذاشتند؟
- در جلسات یا تعامل با همکاران چگونه رفتار کردم؟
- کدام رفتارها نتیجه مثبتی داشتند و کدام رفتارها نیاز به اصلاح دارند؟
مرور این یادداشتها به مرور زمان الگوهای رفتاری شما را آشکار میکند و کمک میکند بدانید چه رفتارهایی را باید تکرار یا اصلاح کنید.
3. از بازخورد 360 درجه استفاده کنید.
تنها به ارزیابی شخصی خود اکتفا نکنید. از مدیر، همکاران و اعضای تیم خود بخواهید صادقانه درباره عملکردتان نظر بدهند و سپس این بازخوردها را با ارزیابی خودتان مقایسه کنید. این کار به شما کمک میکند که نقاط قوت واقعی خود را بشناسید، نقاط کور رفتاری را کشف کنید و شکافهای موجود در مهارتهای رهبری خود را شناسایی کنید.
گاهی تصویری که از خودمان داریم، با برداشتی که دیگران از ما دارند تفاوت زیادی دارد؛ و دقیقاً همین تفاوتها فرصتی ارزشمند برای رشد ایجاد میکنند.
پیشنهاد مطالعه: چرا تقویت هوش هیجانی در محیط کار ضرورت دارد؟
4. گوش دادن فعال را تمرین کنید.
بسیاری از افراد تصور میکنند شنیدن و گوش دادن یکسان هستند، در حالی که گوش دادن فعال مهارتی کاملاً متفاوت است. برای تبدیل شدن به یک شنونده فعال لازم است:
- عوامل حواسپرتی را کنار بگذارید.
- تمام توجه خود را به صحبتهای طرف مقابل اختصاص دهید.
- برای اطمینان از درک درست، بخشی از صحبتهای او را با بیان خودتان بازگو کنید.
- با نشانههای غیرکلامی مانند تماس چشمی، تکان دادن سر یا زبان بدن مناسب، نشان دهید که با دقت در حال گوش دادن هستید.
چنین رفتاری باعث میشود افراد احساس کنند واقعاً شنیده و درک شدهاند؛ موضوعی که نقش مهمی در ایجاد اعتماد و تقویت روابط حرفهای دارد.
5. به احساسات خود توجه بیشتری داشته باشید.
هر زمان احساسی شدید مانند خشم، اضطراب، ناامیدی یا حتی هیجان زیاد را تجربه کردید، کمی مکث کنید و از خود بپرسید چرا چنین احساسی دارم؟ ، چه اتفاقی باعث ایجاد این واکنش شد؟ ، آیا برداشت من از موقعیت، دقیق و منطقی است؟
این تمرین ساده به شما کمک میکند منشأ احساسات خود را بهتر بشناسید و در نتیجه، احساسات و دیدگاههای دیگران را نیز عمیقتر درک کنید.
هوش هیجانی چگونه رهبران را اثربخشتر میکند؟
رهبران، فرهنگ و فضای حاکم بر سازمان را شکل میدهند. نحوه رفتار، تصمیمگیری و تعامل آنها با دیگران، الگوی کارکنان قرار میگیرد و بر عملکرد کل سازمان تأثیر میگذارد.
به همین دلیل، اگر یک رهبر از هوش هیجانی کافی برخوردار نباشد، پیامدهای این ضعف تنها به خودش محدود نمیشود؛ بلکه میتواند باعث کاهش مشارکت کارکنان، افت انگیزه، تضعیف روحیه تیمی و حتی افزایش نرخ ترک کار در سازمان شود.
از سوی دیگر، ممکن است از نظر فنی فردی بسیار توانمند باشید و دانش تخصصی بالایی داشته باشید، اما اگر نتوانید با اعضای تیم خود ارتباط مؤثر برقرار کنید یا همکاری سازندهای با دیگران داشته باشید، این تواناییهای فنی بهتنهایی برای موفقیت در نقشهای مدیریتی کافی نخواهند بود.
رهبران موفق تنها به دلیل دانش یا تجربهشان مورد احترام قرار نمیگیرند؛ بلکه به این دلیل که میتوانند اعتماد ایجاد کنند، الهامبخش باشند و افراد را برای رسیدن به اهداف مشترک همراه سازند. هوش هیجانی دقیقاً همان مهارتی است که این تواناییها را در اختیار رهبران قرار میدهد.
مهارت هوش هیجانی در مدیریت به شما کمک میکند:
- روابط حرفهای قویتر و پایدارتری ایجاد کنید.
- اعتماد اعضای تیم را به دست آورید.
- تعارضها را با رویکردی سازنده مدیریت کنید.
- فضای همکاری و تعامل را در سازمان تقویت کنید.
- با همدلی و درک بهتر دیگران، تیمی منسجمتر و انگیزهبخشتر بسازید.
در نتیجه، هوش هیجانی نهتنها کیفیت روابط کاری را بهبود میبخشد، بلکه زمینه را برای تصمیمگیری بهتر، همکاری مؤثرتر و دستیابی به نتایج مطلوبتر در سطح فردی و سازمانی فراهم میکند.
جمعبندی
هوش هیجانی دیگر یک مهارت جانبی یا ویژگی شخصیتی مطلوب نیست، بلکه یکی از مهمترین شایستگیهای رهبران و مدیران به شمار میرود. رهبری اثربخش تنها به تخصص، تجربه یا بهره هوشی بالا وابسته نیست.
مدیرانی که بتوانند احساسات خود را مدیریت کنند، نیازهای دیگران را درک کنند و روابطی مبتنی بر اعتماد و احترام بسازند، شانس بیشتری برای ایجاد تیمهای موفق و سازمانهای پویا خواهند داشت.
در نهایت، سازمانها را نمیتوان تنها با دانش فنی یا فرآیندهای مدیریتی اداره کرد؛ بلکه این انسانها هستند که موفقیت یا شکست یک کسبوکار را رقم میزنند. به همین دلیل، رهبرانی که بتوانند احساسات خود و دیگران را بهدرستی درک و مدیریت کنند، نهتنها تیمهایی موفقتر خواهند ساخت، بلکه مسیر رشد و توسعه پایدار سازمان را نیز هموار خواهند کرد.
