گوش دادن فعال چیست؟
گوش دادن فعال یک مهارت ارتباطی است که شامل فراتر رفتن از صرفاً شنیدن کلمات شخص دیگر میشود. این مهارت درباره پردازش فعال و تلاش برای درک معنای پشت این کلمات و نیت فرد است. این نیازمند حضور ذهنی و تمرکز کامل در فرآیند ارتباط است.
تکنیک های گوش دادن فعال شامل موارد زیر است:
حضور کامل در مکالمه
نشان دادن علاقه با حفظ تماس چشمی مناسب
توجه به نشانههای غیرکلامی (و استفاده از آنها)
پرسیدن سوالات باز برای تشویق به پاسخهای بیشتر
بازگو کردن و انعکاس آنچه گفته شده
گوش دادن برای درک کردن به جای پاسخ دادن
خودداری از قضاوت و دادن نصیحت
سابرینا رومانووف، دکترای روانشناسی توضیح میدهد: “گوش دادن فعال نیازمند کنار گذاشتن موقعیت ثابت خود برای حضور کامل با دیگری است. این مهارت باعث میشود افراد بیشتر احساس فهمیده شدن کنند و روابط را تقویت میکند، زیرا نشان میدهد که فرد مایل است با دیدگاه دیگران همراه شود و نسبت به وضعیت آنها همدلی نشان دهد، به جای تمرکز صرف بر خود.”
در ارتباطات، گوش دادن فعال اهمیت دارد زیرا شما را بهصورت مثبت با شریک گفتوگو درگیر نگه میدارد. این مهارت همچنین باعث میشود فرد مقابل احساس کند که شنیده و ارزشمند است. این مهارت پایه یک گفتوگوی موفق در هر محیطی است—چه در محل کار، چه در خانه یا در موقعیتهای اجتماعی.
رومانووف ادامه میدهد: “در نهایت، این نشاندهنده احترام و ارزش قائل شدن برای نیازها، نگرانیها و ایدههای فرد دیگر است، زیرا شنونده بهصورت فعال سیگنال میدهد که فرد مقابل برای او اهمیت دارد.”
زمانی که گوش دادن فعال را تمرین میکنید، شما کاملاً درگیر و غرق در آنچه شخص مقابل میگوید هستید.
چگونه مهارت گوش دادن را تقویت کنیم؟
کلمه «فعال» نشان میدهد که هنگام گوش دادن به دیگران شما نوعی اقدام انجام میدهید. این شامل استفاده از استراتژیها یا تکنیکهای خاص است. در اینجا هفت تکنیک گوش دادن فعال آورده شده است:
1. حضور کامل
گوش دادن فعال نیازمند حضور کامل در مکالمه است. این به شما امکان میدهد بر آنچه گفته میشود تمرکز کنید. حضور داشتن شامل گوش دادن با تمام حواس خود (بینایی، شنوایی و غیره) و اختصاص دادن تمام توجه خود به گوینده است.
رومانووف میگوید: “حضور کامل شامل مهارت همگام شدن با دنیای درونی فرد دیگر در حالی است که از دنیای خود فاصله میگیرید. این یک مهارت قدرتمند برای ارتباط عمیق و همراهی با احساسات دیگری است.”
برای استفاده مؤثر از این تکنیک، تلفن همراه خود را کنار بگذارید، حواسپرتیها را نادیده بگیرید، از خیالپردازی اجتناب کنید و دیالوگ داخلی خود را متوقف کنید. تمرکز خود را روی شریک گفتوگو بگذارید و اجازه دهید همه چیز دیگر کنار برود.
2. توجه به نشانههای غیرکلامی
حدود ۶۵٪ ارتباطات یک فرد غیرکلامی است. توجه به این نشانههای غیرکلامی میتواند چیزهای زیادی درباره فرد و آنچه میخواهد بیان کند، به شما بگوید. برای مثال، اگر فرد سریع صحبت میکند، ممکن است نشانهای از عصبی بودن یا اضطراب باشد. اگر آرام صحبت کند، ممکن است خسته باشد یا در انتخاب کلمات خود دقت کند.
در گوش دادن فعال، رفتارهای غیرکلامی شما نیز به همان اندازه اهمیت دارد. برای نشان دادن اینکه واقعاً در حال گوش دادن هستید، از زبان بدن باز و بدون تهدید استفاده کنید. این شامل باز نکردن دستها، لبخند هنگام گوش دادن، خم شدن به سمت فرد و تکان دادن سر در نقاط مهم است.
همچنین توجه به حالت چهره خود هنگام گوش دادن فعال میتواند مفید باشد تا هیچ واکنش منفی منتقل نشود.
3. حفظ تماس چشمی مناسب
هنگام گوش دادن فعال، برقراری تماس چشمی بسیار مهم است. این نشان میدهد که شما حضور دارید و به آنچه فرد میگوید گوش میدهید. همچنین نشان میدهد که حواس شما به چیزهای دیگر پرت نشده است.
در عین حال، نباید تماس چشمی آنقدر زیاد باشد که مکالمه عجیب به نظر برسد. برای جلوگیری از این اتفاق، از قانون ۵۰/۷۰ پیروی کنید. این شامل حفظ تماس چشمی برای ۵۰٪ تا ۷۰٪ زمان گوش دادن است و نگه داشتن تماس برای چهار تا پنج ثانیه قبل از اینکه بهطور کوتاه نگاه خود را برگردانید.
4. پرسیدن سوالات باز
پرسیدن سوالات «بله یا خیر» اغلب پاسخهای کوتاه و پایاندار به همراه دارد. این در گوش دادن فعال مفید نیست زیرا جریان مکالمه را متوقف میکند و همچنین باعث میشود نتوانید بهطور واقعی به فرد مقابل گوش دهید، زیرا پاسخ کوتاه و بدون توضیح چیز زیادی به شما نمیدهد.
به جای آن، سوالات باز بپرسید تا نشان دهید به مکالمه و فرد مقابل علاقهمند هستید. نمونههایی از سوالات باز که هنگام گوش دادن فعال میتوانید استفاده کنید عبارتند از:
- میتوانی کمی بیشتر درباره آن توضیح بدهی؟
- درباره آن چه فکری کردی؟
- فکر میکنی بهترین مسیر برای پیش رفتن چیست؟
- فکر میکنی میتوانستی پاسخ متفاوتی بدهی؟
رومانووف اضافه میکند: “کلید سوالات باز داشتن چارچوبی از کنجکاوی درباره فرد دیگر است. این نشاندهنده علاقه واقعی است – باعث میشود فرد مقابل احساس ارزشمندی کند و به شما امکان میدهد او را بهتر درک کنید.”
سوالات باز پاسخهای عمیق و تفکری را تشویق میکنند، به همین دلیل اغلب توسط رواندرمانگران استفاده میشوند.
چرا در سایت ما هستید و چه کمکی ما می توانیم به شما بکنیم ؟
5. انعکاس آنچه شنیدهاید
پس از اینکه فرد صحبت کرد، به او بگویید چه چیزی شنیدهاید. این تکنیک گوش دادن فعال اطمینان میدهد که افکار، ایدهها و/یا احساسات او را بهدرستی درک کردهاید. همچنین به فرد مقابل کمک میکند احساس اعتبار و فهمیده شدن کند و هرگونه سوءتفاهم احتمالی را به حداقل میرساند.
یکی از روشهای انعکاس آنچه شنیدهاید، بازگو کردن با کلمات خودتان است. برای مثال، میتوانید بگویید: “به عبارت دیگر، چیزی که میگویی این است که احساس ناامیدی میکنی” یا “میشنوم که از این وضعیت احساس ناامیدی میکنی.” آنچه شنیدهاید را خلاصه کنید و به فرد فرصت دهید تا بگوید آیا منظور یا نیت او را درست فهمیدهاید یا خیر.
اگر میخواهید بهتر متوجه چیزی شوید که فرد گفته است، درخواست توضیح کنید. اما آنقدر روی جزئیات کماهمیت تمرکز نکنید که تصویر کلی را از دست بدهید.
6. صبور بودن
صبوری یک تکنیک مهم در گوش دادن فعال است زیرا به فرد مقابل اجازه میدهد بدون وقفه صحبت کند. همچنین به او زمان میدهد تا آنچه در ذهن دارد بیان کند، بدون اینکه شما بخواهید جملات او را برایش کامل کنید.
صبوری شامل این است که سعی نکنید فاصلههای سکوت را با افکار یا داستانهای خود پر کنید. همچنین نیازمند گوش دادن برای درک کردن است، نه برای پاسخ دادن. یعنی هنگام صحبت فرد مقابل، پاسخ خود را آماده نکنید. همچنین موضوع را خیلی ناگهانی تغییر ندهید، زیرا این حالت کسالت و بیصبری را منتقل میکند.
در طول گوش دادن فعال، شما بهعنوان یک تخته شنیداری عمل میکنید و نباید بلافاصله با ایدهها و نظرات خود درباره آنچه گفته میشود وارد شوید.
7. خودداری از قضاوت
بیطرف و بدون قضاوت باقی ماندن در پاسخها باعث میشود فرد مقابل راحتتر افکار خود را به اشتراک بگذارد. این کار مکالمه را به یک منطقه امن تبدیل میکند که در آن فرد میتواند اعتماد کند که مورد شرمساری، انتقاد، سرزنش یا واکنش منفی قرار نمیگیرد.
راههایی برای کمتر قضاوت کردن هنگام گوش دادن شامل موارد زیر است:
- ابراز همدلی نسبت به فرد یا وضعیت او
- آشنایی بیشتر با افراد و فرهنگهای مختلف
- تمرین پذیرش دیگران
- تشخیص زمانی که ممکن است در حال قضاوت فرد مقابل باشید و سپس متوقف کردن این افکار
مثال گوش دادن فعال و موثر
گوش دادن فعال چگونه به نظر میرسد؟ در اینجا یک نمونه مکالمه آورده شده است که در آن چندین تکنیک مختلف گوش دادن فعال استفاده شده است:
- Lisa: ببخشید که این را روی شما میاندازم، ولی با خواهرم دعوا کردم و از آن زمان با هم صحبت نکردهایم. ناراحتم و نمیدانم با چه کسی صحبت کنم.
- Jodie: مشکلی نیست! لطفاً بیشتر درباره آنچه اتفاق افتاده برایم بگو. (سوال باز)
- Lisa: خوب، ما درباره اینکه برای سالگرد والدینمان چه کار کنیم بحث میکردیم. هنوز خیلی عصبانیام.
- Jodie: اوه، سخت است. به نظر میرسد که به خاطر اینکه با هم صحبت نمیکنید ناراحت هستی. (انعکاس آنچه شنیده شد)
- Lisa: بله، او واقعاً من را عصبانی میکند. فکر میکرد که من به او کمک میکنم تا این مهمانی مفصل را برنامهریزی کند—وقت ندارم! انگار اصلاً نمیتواند از دیدگاه من به مسائل نگاه کند.
- Jodie: وای، بد شد. این باعث شد چه احساسی پیدا کنی؟ (سوال باز دیگر)
- Lisa: ناامیدی. عصبانیت. شاید کمی احساس گناه که همه این برنامهها را داشت و من آنها را عقب میانداختم. در نهایت به او گفتم بدون من انجام دهد. اما این هم درست نیست.
- Jodie: به نظر پیچیده میآید. حدس میزنم نیاز داری کمی زمان بگذاری تا احساساتت را مرتب کنی. (خودداری از قضاوت)
- Lisa: بله، فکر میکنم همینطور است. ممنون که گوش دادی—فقط لازم داشتم کسی را داشته باشم که حرفهایم را بشنود.
مهارت گوش دادن در یک مذاکره چه فایده ای دارد؟
عادت به گوش دادن فعال میتواند تأثیرات مثبت در بسیاری از جنبههای کلیدی زندگی شما داشته باشد. این مهارت میتواند روابط، کار و تعاملات اجتماعی شما را تحت تأثیر قرار دهد.
در روابط
گوش دادن فعال به شما کمک میکند دیدگاه شخص دیگر را بهتر درک کنید و با همدلی پاسخ دهید. این امر در تمام انواع روابط سالم مهم است، چه با همسر، والدین، فرزند، سایر اعضای خانواده یا دوست.
فعال بودن در گوش دادن در روابط شما به معنای این است که متوجه باشید مکالمه بیشتر درباره فرد مقابل است تا درباره شما. این موضوع بهویژه زمانی اهمیت دارد که فرد مقابل از نظر احساسی ناراحت یا مضطرب باشد.
توانایی شما در گوش دادن فعال به یک عضو خانواده یا دوست که دوران دشواری را میگذراند، یک مهارت ارتباطی ارزشمند است. این مهارت کمک میکند از ارائه نظرات و راهحلها خودداری کنید، زمانی که فرد مقابل واقعاً فقط میخواهد شنیده شود.
در محل کار
گوش دادن فعال در محیط کار بهویژه زمانی اهمیت دارد که در موقعیت نظارتی هستید یا بهطور مکرر با همکاران تعامل دارید. این مهارت به شما کمک میکند مشکلات را درک کرده و برای توسعه راهحلها همکاری کنید. همچنین صبر شما را نشان میدهد که یک ویژگی ارزشمند در محل کار است.
در برخی موارد، گوش دادن فعال در محیط کار میتواند به بهبود ایمنی کمک کند. برای مثال، اگر در حوزه مراقبتهای بهداشتی کار میکنید، گوش دادن فعال میتواند به کاهش خطاهای پزشکی و جلوگیری از آسیب غیرعمدی به بیماران کمک کند.
در موقعیتهای اجتماعی
تکنیکهای گوش دادن فعال مانند انعکاس، پرسیدن سوالات باز، درخواست توضیح و توجه به زبان بدن به شما کمک میکنند هنگام ملاقات با افراد جدید، روابط را توسعه دهید. افرادی که فعال و همدلانه گوش میدهند، در شروع و ادامه مکالمه مهارت دارند.
گوش دادن فعال باعث میشود دیگران احساس حمایت عاطفی بیشتری کنند. این امر میتواند هنگام تعامل با فردی که اضطراب اجتماعی دارد مفید باشد. تحقیقات نشان میدهد که حمایت عاطفی بر قشر پیشپیشانی جانبی چپ مغز تأثیر میگذارد و باعث کاهش احساس ناراحتی در افراد با اضطراب اجتماعی میشود.
برای دریافت نکات درباره گوش دادن فعال
در این قسمت از پادکست The Verywell Mind، با میزبانی تراپیست Amy Morin و حضور روانپزشک Mark Goulston، ارزش گوش دادن به دیگران بررسی میشود.
راههایی برای تقویت گوش دادن فعال
همه ما تجربه داشتهایم که مخاطبان ما حواسشان پرت یا بیعلاقه بودهاند. یا شاید شما میخواهید مهارتهای گوش دادن فعال خود را بهبود دهید تا چنین رفتاری را نسبت به دیگران نداشته باشید.
در اینجا چند روش برای بهتر شدن در گوش دادن فعال خودتان، یا تشویق دیگران به انجام همین کار آمده است:
- کنجکاوی خود را تقویت کنید. هرچه کنجکاوی شما درباره موضوعی بیشتر باشد، طبیعی است که بخواهید بیشتر بدانید. این باعث میشود سوالات بیشتری بپرسید و تلاش کنید درک کنید، که دو پایه اصلی گوش دادن فعال در ارتباطات هستند.
- موضوعی پیدا کنید که هر دو به آن علاقه دارید. این روش بهویژه در مکالمات کوتاه و آشنایی با یکدیگر مؤثر است. اگر هر دو به موضوعی علاقه دارید، ماندن در مکالمه و حضور کامل در آن آسانتر میشود.
- مهارتهای گوش دادن فعال خود را تمرین کنید. مانند هر مهارت دیگری، خوب شدن در گوش دادن فعال نیازمند تمرین است. در طول فرایند یادگیری با خود صبور باشید. ادامه تمرین این مهارتها ممکن است باعث شود فرد مقابل نیز تشویق به تمرین شود. با دیدن شما در حال گوش دادن فعال، ممکن است او هم شنونده بهتری شود.
- زمان مناسب پایان مکالمه را بشناسید. اگر در حال صحبت با فردی هستید و او واضحاً به مکالمه علاقهای ندارد، بهتر است با احترام مکالمه را پایان دهید. این کار به شما کمک میکند احساس ناراحتی و شنیده نشدن نکنید.
- در صورت مشکل در گوش دادن، از کمک حرفهای بهره ببرید. گزینههای دیگر شامل شرکت در دورههای آموزش مهارتهای اجتماعی یا مطالعه کتابهای خودیاری درباره مهارتهای بینفردی است.
نکات مهم
گوش دادن فعال یک مهارت اجتماعی مهم است که در بسیاری از موقعیتها ارزشمند است. تکنیکهای آن را مرتب تمرین کنید و به مرور طبیعی میشود. شما شروع به پرسیدن سوالات باز و انعکاس آنچه شنیدهاید در مکالمات خود خواهید کرد، بدون نیاز به فکر زیاد.
رومانووف میگوید: “در نهایت، گوش دادن فعال باعث میشود گوینده احساس فهمیده شدن و شنیده شدن داشته باشد—و به شنونده اطلاعات و درک بیشتری میدهد. در هر دو طرف گوش دادن فعال، افراد احساس ارتباط و همکاری بیشتری میکنند، به همین دلیل این مهارت ابزار حیاتی در ارتباطات است.”
اگر تکنیکهای گوش دادن فعال برایتان دشوار است، بررسی کنید چه عواملی مانع شما میشوند. آیا در طول مکالمات اضطراب اجتماعی تجربه میکنید یا با توجه مشکل دارید؟ کمک گرفتن برای این نوع مسائل میتواند مهارتهای گوش دادن فعال شما را بهبود دهد و شما را شنونده بهتری کند.
پرسشهای متداول
هدف از گوش دادن فعال و موثر چیست؟
گوش دادن فعال به شما کمک میکند اعتماد بسازید و موقعیتها و احساسات دیگران را درک کنید. این مهارت به شما امکان میدهد حمایت و همدلی ارائه دهید. برخلاف گوش دادن انتقادی، گوش دادن فعال به دنبال درک کردن است نه پاسخ دادن. هدف این است که فرد مقابل احساس شنیده شدن، اعتبار یافتن و انگیزه برای حل مشکلاتش داشته باشد.
سه «A» در گوش دادن فعال چیست؟
سه «A» در گوش دادن فعال عبارتاند از: توجه، نگرش و تطبیق.
- توجه (Attention): به معنای حضور کامل و دقیق در کلمات و حرکات گوینده است.
- نگرش (attitude): داشتن نگرشی مثبت و ذهنی باز است.
- تطبیق (adjustment): توانایی تغییر حرکات، زبان بدن و واکنشها در طول روایت گوینده است.
کدام تکنیک گوش دادن فعال شامل همدلی میشود؟
انعکاس (Reflection) تکنیکی است که نشان میدهد شما احساسات فرد مقابل را درک کرده و با آن همدلی دارید. با بازتاب و خلاصه کردن گفتههای او، فرد احساس شنیده شدن و فهمیده شدن میکند.
چگونه میتوانم مهارتهای گوش دادن فعال خود را بهبود دهم؟
راههای متعددی برای بهبود مهارتهای گوش دادن فعال وجود دارد:
تماشای مصاحبهکنندگان حرفهای در برنامههای گفتگو و اخبار برای مشاهده نحوه تعامل آنها.
تحقیق درباره تکنیکهای گوش دادن فعال بهصورت آنلاین و تمرین مداوم آنها در مکالمات روزمره، همراه با توجه به واکنشهای افراد و شناسایی نقاط نیازمند بهبود.
منبع: verywellmind
تهیه و تالیف: هیئت تحریریه مدیرنو
