اجرای صحیح مدیریت زنجیره تأمین و لجستیک میتواند برای شرکتها مزیت رقابتی ایجاد کند و ارزش بیشتری برای مشتریان به همراه داشته باشد. برای درک بهتر این دو مفهوم، با مدیرنو همراه باشید.
مدیریت زنجیره تأمین چیست؟
مدیریت زنجیره تأمین به مجموعه فعالیتهایی گفته میشود که مواد اولیه را به محصولات نهایی تبدیل کرده و آنها را به دست مشتری میرساند. علاوه بر این، مدیریت زنجیره تأمین بر بهبود مستمر فرآیندهای زنجیره تأمین نیز تمرکز دارد؛ موضوعی که هم برای مشتریان و هم برای شرکای تجاری ارزشآفرین است.
یک سازمان تنها زمانی میتواند زنجیره تأمین خود را بهینهسازی کند که دید کاملی نسبت به تمام بخشهای زنجیره داشته باشد.
مدیریت زنجیره تامین به سازمان ها کمک میکند که بتوانند وضعیت کالاها و خدمات را در تمامی مراحل زنجیره تأمین ردیابی کنند؛ همچنین تشخیص دهند که آیا فرآیندها مطابق برنامه پیش میروند یا خیر و در صورت بروز اختلال یا مانع، تصمیمهای سریعتر و مؤثرتری اتخاذ کنند.
مدیریت زنجیره تأمین معمولاً بر شبکهای گسترده از ذینفعان نظارت میکند؛ از جمله:
- تأمینکنندگان مواد اولیه
- تأمینکنندگان کالا
- تولیدکنندگان
- شرکای لجستیکی
- عمدهفروشان
- خردهفروشان
- مصرفکنندگان نهایی
مثال از مدیریت زنجیره تأمین
بر فرض، یک شرکت تولیدکننده محصولات شوینده خانگی را در نظر بگیرید. در چارچوب مدیریت زنجیره تأمین، این شرکت:
- مواد شیمیایی و بستهبندی موردنیاز خود را از تأمینکنندگان تهیه میکند.
- محصول نهایی را تولید میکند.
- سپس کالاهای تولیدشده را به فروشگاههای محلی، داروخانهها و سوپرمارکتها توزیع میکند.
در واقع، مدیریت زنجیره تأمین تمامی فرآیندهای مرتبط با حرکت این محصولات، از تهیه مواد اولیه تا رسیدن به دست مصرفکننده را در بر میگیرد.
لجستیک چیست؟
لجستیک به مجموعه فعالیتهایی گفته میشود که برای برنامهریزی، اجرا و مدیریت ذخیرهسازی و جابهجایی کالاها میان نقاط مختلف زنجیره تأمین انجام میشود.
در لجستیک، هماهنگی میان تأسیسات، نیروی انسانی، تجهیزات و سایر منابع به گونهای انجام میشود که محصولات در زمان مناسب جابهجا شوند و در مقصد بعدی نیز فضای کافی برای نگهداری آنها وجود داشته باشد.
لجستیک در زنجیره تأمین، مسئول هماهنگی فرآیند ذخیرهسازی و حملونقل کالاها و خدمات در سراسر زنجیره تأمین است. این فرآیند از مرحله تأمین مواد اولیه آغاز میشود، سپس به تولید و یا توزیع میرسد و در نهایت با تحویل محصول نهایی به مشتری یا بازگرداندن کالاهای مرجوعی به مقصد نهایی پایان مییابد.
از جمله فرآیندهایی که در حوزه لجستیک قرار میگیرند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- برنامهریزی تقاضا
- حملونقل و مدیریت ناوگان
- مدیریت موجودی
- جابهجایی و انتقال مواد
- پردازش و تکمیل سفارشها
آیا لجستیک همان مدیریت زنجیره تأمین است؟
خیر! لجستیک بر جابهجایی و نگهداری کالاها در زنجیره تأمین تمرکز دارد، در حالی که مدیریت زنجیره تأمین حوزهای بسیار گستردهتر است و تمامی فعالیتهای هماهنگی میان شرکای حاضر در این شبکه را پوشش میدهد؛ از جمله:
- تأمین منابع
- تولید
- حملونقل
- انبارداری
- فروش
هدف نهایی مدیریت زنجیره تأمین، طراحی و اجرای فرآیندهایی است که جریان کالاها را به شکلی روان، کارآمد و بدون وقفه مدیریت کند؛ به گونهای که هم تجربه مطلوبی برای مشتری ایجاد شود و هم رشد کسبوکار را تسریع کند.
از سوی دیگر، مدیریت زنجیره تأمین از تمامی فرآیندهای خرید، تولید و توزیع کالا پشتیبانی میکند؛ اما وظیفه اصلی لجستیک، انتقال و نگهداری کالا بین نقاط مختلف زنجیره تأمین است.
پیشنهاد مطالعه: مدیریت کیفیت: بهبود مستمر سازمان و کسب و کارها
تفاوت مدیریت زنجیره تأمین و لجستیک
مدیریت زنجیره تأمین شامل فرآیندهای کلان و راهبردی مانند تأمین مواد اولیه، خرید، تولید و در نهایت ایجاد محصول نهایی است. در این میان، لجستیک به عنوان یکی از بخشهای اصلی زنجیره تأمین، وظیفه رساندن کالا به مصرفکننده را بر عهده دارد.
با این حال، هدف مدیریت زنجیره تأمین تنها تحویل کالا نیست؛ بلکه افزایش سودآوری، بهبود عملکرد سازمان و ایجاد مزیت رقابتی نیز از اهداف اصلی آن محسوب میشود.
به بیان سادهتر:
مدیریت زنجیره تأمین استراتژیها را تدوین میکند و فعالیتهای روزمره لجستیکی در کارخانهها، انبارها، مراکز توزیع و سایر تأسیسات را هدایت میکند.
لجستیک بخشی از زنجیره تأمین است که وظیفه ذخیرهسازی یا تحویل کالا و خدمات نهایی به مشتری را بر عهده دارد؛ خواه مشتری یک تولیدکننده باشد، یک توزیعکننده یا مصرفکننده نهایی.
مدیریت زنجیره تأمین، استراتژیها و فعالیتهای مربوط به برنامهریزی، تأمین منابع، تولید، توزیع و مدیریت کالاهای مرجوعی را مشخص میکند؛ در مقابل، لجستیک بر این موضوع تمرکز دارد که محصول مناسب، در زمان مناسب و در مکان مناسب قرار گیرد و بهترین روش برای رساندن آن به مقصد چیست.
مهمترین تفاوتهای مدیریت زنجیره تأمین و لجستیک عبارتاند از:
- لجستیک بخشی از مدیریت زنجیره تأمین است. در حالی که مدیریت زنجیره تأمین مجموعه گستردهای از فعالیتها از جمله برنامهریزی تولید، برنامهریزی موجودی، برنامهریزی نیروی انسانی، مدیریت مواد اولیه، مدیریت تأسیسات، تولید و تحویل کالا و خدمات را شامل میشود.
- هدف مدیریت زنجیره تأمین، بهبود فرآیندها برای ایجاد مزیت رقابتی است؛ اما لجستیک بیشتر بر پاسخگویی به نیازها و انتظارات مشتری تمرکز دارد.
- لجستیک بر تحویل کارآمد و مقرونبهصرفه کالا به مشتری تأکید میکند. مدیریت زنجیره تأمین کل فرآیند تبدیل مواد اولیه به محصول نهایی را کنترل میکند؛ فرآیندی که از تأمینکننده آغاز شده و پس از تولید، انبارداری و توزیع به خردهفروشان یا مصرفکنندگان میرسد.
شباهتهای مدیریت زنجیره تأمین و لجستیک
مدیریت زنجیره تأمین و لجستیک هر دو بر جریان کالا از مبدأ تا مقصد نهایی تمرکز دارند. هر دو حوزه برای اینکه کالاها طبق برنامه در سراسر زنجیره تأمین حرکت کنند، نیازمند هماهنگی دقیق میان تأمینکنندگان، نیروی انسانی، تجهیزات و زیرساختها هستند.
مدیریت زنجیره تأمین و لجستیک هر دو با هدف انتقال، نگهداری و تحویل کالاها با بالاترین بهرهوری ممکن فعالیت میکنند. در این میان، مدیریت زنجیره تأمین، مسیر و استراتژی کلی را تعیین میکند و لجستیک ورودی و خروجی را هدایت میکند.
برخی از مهمترین شباهتهای لجستیک و زنجیره تامین عبارتاند از:
- هر دو با کالا، خدمات یا اطلاعات سروکار دارند.
- هر دو در نهایت به دنبال موفقیت کسبوکار و ایجاد تمایز نسبت به رقبا هستند.
- هر دو بر افزایش رضایت مشتری تمرکز دارند.
- هر دو در یک جریان مشترک فعالیت میکنند؛ از تأمینکننده، به تولیدکننده، سپس عمدهفروش و در نهایت خردهفروش یا مصرفکننده.
نقش لجستیک در مدیریت زنجیره تأمین
در مدیریت زنجیره تأمین، لجستیک مسئول حملونقل، ذخیرهسازی و مدیریت جریان کالاها و خدمات است. همچنین تمامی اسناد، گزارشها و اطلاعات مربوط به جابهجایی کالا در طول مسیر تا رسیدن به مشتری نیز در حوزه لجستیک قرار میگیرند.
لجستیک شامل روشهای مختلف حملونقل است که موجودی کالا را از یک نقطه به نقطه دیگر منتقل میکنند.
علاوه بر این، لجستیک مشخص میکند کالاها در هر مرحله از زنجیره تأمین در چه مکانی و با چه شرایطی نگهداری شوند تا در زمان موردنیاز به مقصد بعدی منتقل شوند. این موضوع یکی از ارکان اصلی مدیریت کارآمد زنجیره تأمین محسوب میشود.
پیشنهاد مطالعه: مدیریت عملکرد در سازمانهای صنعتی (بهترین استراتژیها)
چرا لجستیک برای زنجیره تأمین اهمیت زیادی دارد؟
لجستیک یکی از حیاتیترین بخشهای زنجیره تأمین است؛ زیرا مدیریت و نظارت بر منابع انسانی، تجهیزات و منابع موردنیاز برای ذخیرهسازی و انتقال کالاها و خدمات را بر عهده دارد.
یک سیستم لجستیکی کارآمد تضمین میکند که مواد اولیه و محصولات در زمان مناسب جابهجا شوند، با هزینهای کنترلشده منتقل شوند و بدون وقفه در اختیار بخش بعدی زنجیره قرار گیرند.
مشاوران کسبوکار با تحلیل فرآیندهای عملیاتی، شناسایی گلوگاهها و ارائه راهکارهای بهینهسازی میتوانند به سازمانها کمک میکنند تا زنجیره تأمین خود را کارآمدتر کرده و هزینههای عملیاتی را کاهش دهند.
مزایای لجستیک در زنجیره تأمین
- تحویل محصول مناسب در زمان مناسب
- کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری
- حفظ مشتریان و افزایش وفاداری آنها
- ایجاد ارزش پیشنهادی منحصربهفرد برای برخی کسبوکارها
- انتقال کالا از مقرونبهصرفهترین محل تولید به محل موردنیاز مشتری
چرا مدیریت زنجیره تأمین و لجستیک برای موفقیت کسبوکار ضروری هستند؟
مدیریت زنجیره تأمین و لجستیک هر دو با هدف پاسخگویی بهتر به نیاز مشتریان و بهبود تجربه خرید فعالیت میکنند.
از یک سو، لجستیک اطلاعات ارزشمندی درباره تقاضای واقعی مشتریان فراهم میکند و از سوی دیگر، مدیریت زنجیره تأمین از این اطلاعات برای برنامهریزی تولید، مدیریت موجودی و پیشبینی نیاز بازار استفاده میکند.
در حقیقت، وجود یک سیستم لجستیکی قابل اعتماد، سریع و مقرونبهصرفه، زمینه را برای شکلگیری یک زنجیره تأمین کارآمد فراهم میکند.
مزایای چنین سیستمی عبارت است از:
- انجام دقیق سفارشها
- تحویل بهموقع کالا
- افزایش رضایت مشتری
- جذب مشتریان جدید
- رشد درآمد و سودآوری شرکت
در کل لجستیک و مدیریت زنجیره تأمین به کسبوکارها کمک میکنند تا در بازار رقابتی امروز جایگاه خود را حفظ کنند.
این دو حوزه با ردیابی، مدیریت و هماهنگسازی جریان کالاها و خدمات به شکلی کارآمد و مقرونبهصرفه، نقش مهمی در افزایش سودآوری سازمان ایفا میکنند. در واقع، هرچه فرآیندهای زنجیره تأمین و لجستیک بهتر مدیریت شوند، سازمان با هزینه کمتر و سرعت بیشتر میتواند نیاز مشتریان را برآورده کند.
پیشنهاد مطالعه: محک زنی رقابتی یا بنچ مارکینگ چیست؟
مثال از تحول کسبوکار با مدیریت زنجیره تأمین
یکی از نمونههای موفق در این زمینه، شرکت Green Rabbit است.
این شرکت فعالیت خود را بهعنوان یک تولیدکننده آبنبات آغاز کرد؛ اما برای جلوگیری از آسیب دیدن محصولات حساس به دما در زمان حملونقل، یک زنجیره تأمین تخصصی با قابلیت کنترل دما طراحی کرد.
بهتدریج، سایر شرکتها نیز به این راهکار علاقهمند شدند و حاضر شدند برای استفاده از آن هزینه پرداخت کنند.
در نتیجه، Green Rabbit از یک تولیدکننده محصولات غذایی به یکی از ارائهدهندگان مطرح خدمات لجستیک زنجیره سرد (Cold Chain Logistics) برای کالاهای فاسدشدنی تبدیل شد.
این شرکت برای مدیریت رشد سریع خود، از نرمافزار NetSuite استفاده کرد. با بهرهگیری از این سیستم، توانست فرآیندهای متعددی را بهصورت خودکار انجام دهد، سه انبار خود را به شکل یکپارچه مدیریت کند و سفارش تمام مشتریان را تنها ظرف یک روز ارسال کند.
جمعبندی
اگرچه بسیاری از افراد مدیریت زنجیره تأمین و لجستیک را مترادف میدانند، اما این دو مفهوم تفاوتهای اساسی دارند.
مدیریت زنجیره تأمین رویکردی جامع و راهبردی است که تمام مراحل از تأمین مواد اولیه تا تحویل محصول نهایی و حتی مدیریت کالاهای مرجوعی را پوشش میدهد. در مقابل، لجستیک بر برنامهریزی و اجرای عملیات مربوط به حملونقل، انبارداری، ذخیرهسازی و تحویل کالا تمرکز دارد.
در عمل، لجستیک بخشی از مدیریت زنجیره تأمین است و اجرای موفق آن، نقش مهمی در کاهش هزینهها، افزایش بهرهوری، بهبود تجربه مشتری و ایجاد مزیت رقابتی برای سازمانها دارد.
به همین دلیل، کسبوکارهای موفق این دو حوزه را نه بهعنوان مفاهیمی جداگانه، بلکه بهعنوان دو بخش مکمل از یک سیستم یکپارچه مدیریت میکنند.
